Jak mówić

„Najsubtelniejszej radości zaznajemy dając szczęście innym”, mówił La Bruyere o sztuce konwersacji. Talent rozmówcy ujawnia się poprzez umiejętność słuchania i interesowania się cudzymi słowami tak, by każdy czuł się zadowolony z siebie i z innych. Opanowanie tej sztuki wymaga samokontroli, poszanowania poglądów i uczuć rozmówców oraz sprawności językowej.

GŁOS

Przyjemny głos pozwala niekiedy oczarować rozmówców i pokryć wiele braków. Choć trudno określić, na czym polega urok głosu, łatwo wskazać, co się nam w nim nie podoba. Niewybaczalne jest zarówno prostactwo, jak zmanierowanie. Pierwsze cechuje swoiste niedbalstwo językowe, zniekształcanie słów, głosek i sylab, nieprawidłowe akcentowanie. Drugie zjawisko przejawia się przesadną troską o wymowę, jej sztucznością i pretensjonalnością (na przykład zbyt dokładna wymowa samogłosek nosowych). Mówić ładnie to mówić głosem umiarkowanym, wyraźnie, w sposób naturalny. Rozmowa nie powinna przeobrażać się w monolog ani w wykład.

MÓWIĆ CZY NIE MÓWIĆ

Pewnych zwrotów i wyrażeń należy unikać, albo dlatego, że są niepoprawne, albo dlatego, że są regionalizmami i zdradzają pochodzenie rozmówcy, zaś atrakcyjne mogą wydać się tylko językoznawcy. Unikamy pewnych sformułowań także dlatego, że są napuszone. Dorośli nie powinni posługiwać się żargonem.

A oto kilka przykładów:

Źle Dobrze
matematyka matematyka
gramatyka gramatyka
opera ópera
[gupi] głupi
przyjacielami przyjaciółmi
pokrzyżować szyki pokrzyżować plany lub pomieszać szyki
snuć perspektywy snuć plany
zabezpieczyć dostawy zapewnić dostawy
poszukiwać pracę poszukiwać pracy
Pozdrowienia dla żonki Proszę pozdrowić małżonkę, albo: Pozdrów ode mnie Anię

(żonę)

wzajemne współdziałanie współdziałanie
poprawić na lepsze poprawić
kontynuować dalej kontynuować
dwóch drzwi dwojga drzwi
panie kelner proszę pana
kurczę! (od tego rodzaju eufemizmów lepsze są już typowe przekleństwa)
inteligiencja inteligencja

 

Źle Dobrze
rękamy rękami, rękoma
dedektyw detektyw
na dworzu na dworze
wzięłem wziąłem
rozumię rozumiem
gorąc upał
laska dziewczyna, ładna dziewczyna
Rozmawiał do mnie Rozmawiał ze mną (mówił do mnie)
ubikacja, klozet, wc w restauracji zapytajmy raczej o toaletę, u znajomych powiedzmy: Chciałbym umyć ręce…, czy mogę umyć ręce? itp.
kumpel kolega
trza trzeba
mie mi albo mnie (np. podaj mi czapkę, mnie się to podoba)
panie Kowalski, popatrz pan… proszę spojrzeć
Patrz pan! zdumiewające! (albo np.: Oburzające!, zależnie od sytuacji.)
Głupstwa gadasz! Mylisz się.
Chyba wiem lepiej! (Lepiej powstrzymać się od takich stwierdzeń.)

 

Źle Dobrze
Proszę panią Proszę pani (ale: proszę panią 0…)
areozol Aerozol
areoplan Aeroplan
wziąść Wziąć
tą książkę Tę książkę
Mam dwie alternatywy Mam alternatywę
Prowadzić różne asortymenty towarów Oferować szeroki asortyment
Sklep zamknięty z powodu choroby Z powodu choroby ekspedientki sklep nieczynny…
Idąc ulicą, zginęła mi teczka Kiedy szedłem ulicą, zginęła mi teczka
Dolewając kwas do wody, wydziela nam się… Dolewając kwas do wody otrzymujemy…
Kąpiąc dziecko, zanurzamy go… Kąpiąc dziecko, zanurzamy je…
Jadąc ulicą zdarzył mi się wypadek Kiedy jechałem ulicą, zdarzył mi się wypadek
W okresie czasu W czasie / w okresie
Trzydzieści pięć dzieci Trzydzieścioro pięcioro dzieci
Adiunkt przy katedrze… Adiunkt katedry…
pomarańcz pomarańcza
Przesłał mi prezent poprzez znajomego Przesłał mi prezent przez znajomego

 

Źle Dobrze
Porozumię się Porozumiem się
Mamy na sklepie… Mamy w sklepie
Być na chorobie Mieć zwolnienie lekarskie z powodu choroby
Na ile te jabłka? Po ile te jabłka?
Opieram się o wiedzę… Opieram się na wiedzy…

Unikajmy słów modnych, nadmiaru wyrazów obcych, a w rozmowach towarzyskich – hermetycznego języka zawodowego. Po wyrazy obce najlepiej sięgać wtedy, kiedy trudno znaleźć ich rodzimy odpowiednik, przede wszystkim jednak trzeba dokładnie je rozumieć i właściwie się nimi posługiwać.

Zwroty w rodzaju „to nie moja broszka”, są nieeleganckie i mogą zrazić do nas rozmówcę.

TOLERANCJA

Każdego dnia powstają nowe słowa. Rozwój techniki, napływ informacji z zagranicy, wpływ mowy potocznej prowadzą do wielu zmian. Musimy godzić się z tą naturalną tendencją, choć purystom przychodzi to z trudem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *